تبلیغات
گروه مهندسی پزشکی شیراز - سیستم بایگانی، انتقال، بازیابی و نمایش تصاویر پزشكی
امروزه با پیشرفت فناوری اطلاعات در علوم پزشكی و شبكه‌های كامپیوتری، دیگر نیازی به كلیشه‌های قدیمی برای گرفتن تصاویر رادیولوژی و صرف هزینه خرید و نگهداری این فیلم‌ها احساس نمی‌شود. چرا كه سیستمی به نام سیستم ارتباط و بایگانی تصویری یا (PACS (Picture Archiving and Communication System، امكان انتقال، ذخیره، بازیابی و نمایش تصاویر پزشكی در نقاط مختلف را ایجاد كرده است. دستگاه‌های تصویربرداری، یك شبكه كامپیوتری، پایگاه‌های داده یا بانك اطلاعاتی و ایستگاه‌های نمایش تصویر یا مشتری (Client)ها، چهار جزء اصلی تشكیل دهنده یك سیستم PACS بیمارستانی هستند.



برای توضیحات بیشتر به ادامه مطلب بروید...

سیستم PACS می‌تواند تصاویر حاصل از روش‌های مختلف تصویربرداری تشخیصی مانند MRI، CT SCAN، سونوگرافی، رادیوگرافی، آنژیوگرافی، پزشكی هسته‌ای و... را به صورت تصاویر دیجیتالی ذخیره و بازخوانی كند. این سیستم امكان كمك به پزشكان دور از مركز درمانی را از طریق تله رادیولوژی فراهم می‌كند تا از متخصصان متبحر لیكن دورتر در تشخیص و درمان استفاده شود. با كاهش هزینه‌های ذخیره‌سازی كه به صورت الكترونیكی انجام می‌شود (نسبت به بایگانی‌های فیلم و كلیشه)، كمك قابل توجهی به مدیریت بیمارستانی می‌كند. با ارسال تصاویر از طریق شبكه، زمان دستیابی پزشك معالج به نتیجه تصویربرداری به حداقل رسیده است.


تصویربرداری از اندام‌ها و ارگان های بدن در تـشـخـیـص بـیـمـاری بـه پـزشـكـان كمك شایانی می‌كند تا در تصمیم گیری نوع درمان بیماران موفق عمل كنند. تصمیم برای درمان با مشاهده تغییرات حاصل شده در عضو بدن ، با تصمیمی كه بر اساس علائم و اظهارات بیمار گرفته می‌شود بسیار متفاوت خواهد بود. به ویژه در بیماری‌های استخوانی و تومورها حائز اهمیت است. بنابراین كیفیت تصویرگرفته شده، تعداد تصاویر، ابعاد تصاویر، سرعت انتقال تصاویر برای پزشك معالج و نوع بایگانی تصاویر برای دسترسی سریع و مجدد، همه فاكتورهای مهمی هستند كه در تصویربرداری پزشكی مد نظر بوده‌اند. با ظهور تجهیزات پزشكی دیجیتال و پیشرفته و نیز گرایش عرصه علوم پزشكی به جنبش نـرم افـزاری، همچنیـن لـزوم تلاش بیمارستان‌ها به سوی یكپارچه سازی اطلاعات بهداشتی و درمانی در بیمارستان‌های كشور، بخش‌های پاراكلینیكی بیمارستان‌ها به ویـژه تصـویـر بـرداری پـزشكـی بـرای كمـك بـه تشخیـص رادیـولـوژیسـت‌هـا و درمان متخصصان گام‌های اساسی در استفاده از فناوری اطلاعات برداشته است. بی شك تلاش‌های مهندسین نرم افزار و سخت افزار ، تحلیلگران سیستم‌ها و كارشناسان علوم پزشكی در این پیشرفت‌ها چشمگیر بوده است. بسیاری از روش‌های تصویربرداری جدید از جمله رادیوگرافی، سونوگرافی و CT-Scan دیجیتالی شده اند. سیستم ارتباط و بایگانی پزشكی (PACS) ، از پیشرفته‌ترین سیستم‌ها در این عرصه به شمار می‌رود. برای اولین بار در سال 1982 در كنفرانس تصویربرداری پزشكی IEEE، سیستمی معرفی شد كه امكان ذخیره، نمایش و انتقال تصاویر و اطلاعات دیگر را انجام می‌داد، این سیستم در همان سال از سوی انجمن رادیولوژی امریكا تایید شد و در سال 1984 نیز در اروپا مورد توجه كنگره رادیولوژی اروپا (European Congress of Radiology (ECR) قرار گرفت. این سیستم PACS نامیده شد. سیستم بایگانی و بازیافت تصویری مبتنی بر رایانه كـه مـی‌تـوانـد تصـاویـر حـاصـل از روش‌هـای مختلف تصویربرداری تشخیصی را به صورت تصاویر دیجیتالی ذخیره و بازخوانی كند. این سیستم متشكل از ایستگاه‌های نمایشی و ویرایشی تصاویر دیجیتالی در شبكه‌های داخلی در بیمارستان یا حتی خارج از بیمـارستـان اسـت كـه دستـرسـی پـزشك به تصاویر ذخیره شده و در نتیجه كاهش وابستگی پزشك به متخصصان رادیولوژی را فراهم می‌كند.

سیستم  PACS
در این تحقیق، ابتدا به هدف استفاده از سیستم PACS اشاره كرده سپس مقایسه‌ای بین این سیستم با روش‌های تصویربرداری آنالوگ ارائه  می‌شود. اجزای تشكیل‌دهنده سیستم و ساختار آن را تشریح كرده، مزایای آن  ذكر می‌شود و نهایتا به نتیجه حاصل پرداخته می‌شود.

هدف استفاده از  PACS
مشكـلات فـراوان در سیستـم تصـویـربـرداری كلیشـه‌ای وجـود دارد كـه عـلاوه بـر نارضایتی پزشكان و رادیولوژیست‌ها و نیز بیمار به خاطر كیفیت، كمیت و نیاز به تكرار تصاویر، مدیریت بیمارستان را از نظر هزینه و حفظ و نگهداری فیلم‌ها به چالش كشیده اسـت لـذا هـدف اصـلـی اسـتـفـاده از سیستم PACS ، ارتقای بازده‌موثر كاری در كنار قابلیت‌های تشخیصی پزشكان است. استفاده از استانداردهای روز در نگهداری و انتقال تصاویر نیز از اهداف مهم به شمار می‌رود. همچنین هزینه خریداری و نگهداری ایـمـن فیلم‌ها از نظر مدیریتی قابل ملاحظه است. تكنولوژی سیستم تصویربرداری پزشكی، در كنار دستگاه تصویر برداری، از تعدادی رایانه تحت یك شبكه تشكیل شده كه به طور اختصاصی برای ذخیره، بازیابی، توزیع و نشان دادن تصاویر استفاده می‌شود. در واقع تصاویر پزشكی در یك استاندارد یا قالب (Format) مستقل ذخیره می‌شوند كه DICOM )Digital Imaging and Communications in Medicine) مهمترین قالب آن است. بـیـشـتـریـن تـصـاویـری كـه از طـریـق PACS آرشـیـو و طـبـقـه‌بـنـدی مـی‌شـونـد، تـصـاویر اولتراسوند، MRI، ،CT، اندوسكوپی، ماموگرافی و اشعه ایكس هستند‌. این سیستم در واقع جایگزین hardcopy- مانند بایگانی فیلم‌های رادیولوژی برای مدیریت تصاویر پزشكی كه در طول زمان ممكن است خراب ‌شوند، می‌شوند و توانایی‌ها و قابلیت‌های سیستم‌های رایج را بالا می‌برد. ازطرفی هزینه بسیار بالای فیلم‌های رادیولوژی و نیز نگهداری آن‌ها همیشه از مهمترین مشكلات مدیران بیمارستان‌ها بوده است .بنابراین PACS می‌تواند با حذف فیلم هزینه خریداری را كم كند و با ایجاد آرشیو الكترونیكی بایگانی فیزیكی را حذف كند.

مقایسه PACS با سیستم كلیشهwww.bme-shz.ir
در سیستم آنالوگ، تصویربرداری از بیمار انجام و روی كلیشه‌های رادیولوژی چاپ می‌شود. رادیولوژیست كلیشه‌ها را مشاهده كرده و گزارشی از تشخیص خود را روی برگه كاغذ ثبت و به پزشك معالج ارسال می‌كند. گاهی كلیشه حاضر برای تشخیص نهائی كافی نبوده و كمكی به پزشك معالج نمی‌كند. برخی اوقات هم اتفاق می‌افتد كه كلیشه بنا به دلایلی گم شده یا دچار مشكل فیزیكی می‌شود كه برای ادامه درمان باید تكرار شود. حال با توجه به ورود مقداری اشعه زیانبار در هر نوبت تصویر برداری به بدن بیمار و ایجاد عوارض متعدد، تكرار تصویربرداری مشكلات خاص خود را دارد و اگر در این میان بیمار یك خانم حامله یا یك كودك خردسال باشد مشكل عوارض بسیار حاد و خطرآفرین خواهد بود. چه بسا به خاطر جلوگیری از ورود اشعه ایكس به بدن جنین در شكم مادر، از انجام تصویربرداری از بدن مادر مصدوم صرف نظر شده و سلامت جسمی مادر به دلیل ناتوانی در تشخیص دچار بحران می‌شد اما در استفاده از سیستم آرشیو دیجیتالی، مشكل و خطرات ناشی از پرتونگاری به بیمار نیز در نتیجه عدم لزوم تكرار پرتونگاری، به مراتب ازبین خواهد رفت. یكی از سیستم‌هایی كه از 25 سال پیش استفاده از آن در اروپا و امریكا و چند سالی است در ایران آغاز شده است همین سـیـسـتـم PACS اسـت كـه تـمـامـی ایـن مـشـكـلات را مـرتـفـع سـاخـتـه است. با یك بار تـصــویـربـرداری از اعضـای بـدن بیمـار چنـدیـن تصویر از بعدهای مختلف و با كیفیت مناسب گرفته شده و در هارد دیسك كامپیوتر ذخیره و بــایـگــانــی مــی‌شــود. تـصــاویـر در مـانـیـتـورهـای Medical Diagnosis با كیفیت مناسب در معرض دیـد متخصصـان رادیـولـوژی قـرار مـی‌گیـرند تا گزارش مناسب و كاملی تهیه كنند. نسخه‌ای از تصاویر نیز به بیمار در یك CD تحویل می‌شود تا در مــواقــع لــزوم بــه پــزشـك معـالـج ارائـه دهـد. هــمــچــنــیـــن تـصــاویــر گــرفـتــه شــده و گــزارش رادیــولــوژیـســت روی آن، بــه شـكـل online در كمترین زمان ممكن از طریق شبكه در دسترس پزشك معالج در بخش‌های بستری یا اتاق عمل است. 

اجزاء تشكیل دهنده یا ساختار یك سیستم  PACS
این سیستم براساس ایده و روش های جدید كامپیوتری بنا نهاده شده و متشكل از چهار جزء اساسی است. هركدام از این اجزاء با تجهیزات خاصی كار می‌كنند. این اجزاء عبارتند از: 
- دستگاه‌های تصویربرداری پزشكی
- ایستگاه‌های كار(station)
- شبكه كامپیوتری 
- پایگاه‌های داده و بانك‌های اطلاعاتی 
این اجزاء در مجموع تشكیل یك سیستم را می‌دهند كه وظیفه تصویربرداری، ایجاد بانك اطلاعاتی، جریان اطلاعات در شبكه و بایگانی تصاویر پزشكی را بر عهده دارند.

دستگاه‌های تصویربرداری پزشكی
دستگـاه‌هـای تصـویـربرداری متنوعی وجود دارد.  MRI، CT-Scan ، CR و ... كـه بـا سیستـم PACS ارتــبـــاط دارنـــد. یـــك دســتــگـــاه اســكـــن تـومـوگـرافـی كامپیوتری را در نظر بگیرید. این دستگاه از یك میز برای قرار گرفتن بدن بیمار، یك كانتری كه سر بیمار در آن قرار می‌گیرد، یك منبع تولید اشعه ایكس، سیستمی برای آشكار كردن تشعشع خارج ‌شده از بدن و یك ژنراتور اشعه ایكس تشكیل شده است. همه این‌ها داخل یك اتاق مخصوصی قرار دارد كه دیوارهای این اتـاق عـایـق و درب ورودی آن سـاختـه شـده از لایه‌های سربی است. 
تصویربرداری از تمام نقاط بدن به كمك اشعه x و بــا پــردازش كــامـپـیــوتـری CT-Scan انـجـام مـی‌گیـرد و اختـلافـات بسیـار جـزئی در جذب اشعـه x را نشـان مـی‌دهـد. ایـن سیستـم قـادر به آشكار ساختن دانسیته‌های مختلف در نسوج نـرم اسـت. در تـرومـاهـا، شكستگی‌های حاد و شكستگی‌های موئی، تومورها نقش تشخیصی مهمی ایفا می‌كند.
اصول كار یك دستگاه تصویربرداری مانند دستگـاه سـی تـی اسكـن به طور خلاصه چنین است: پس از این‌كه بدن بیمار بر روی میز و سر آن در كــانـتـری قـرار گـرفـت و شـرایـط دستگـاه بر‌حسب ناحیه مورد تصویر برداری تنظیم شد، یــك دسـتــه پــرتــو ایـكــس تــوســط كــولـیـمــاتــور (محدودكننده دسته اشعه) به صورت یك باریكه در آمــده و از بــدن بـیـمــار رد مــی‌شــود (پــالــس می‌شود.) مقداری از انرژی اشعه هنگام عبور از بـدن جـذب و بـاقـیـمـانـده اشـعـه بـا عـنـوان پـرتـو خـروجـی كه از بدن بیمار عبور می‌كند توسط آشكـار سازی كه مقابل دسته پرتو ایكس قرار دارد، اندازه‌‌گیری شده و بعد از تبدیل به زبان كامپیوتری در حافظه كامپیوتر ذخیره می‌شود بلافاصله پس از این‌كه اولین پالس اشعه به طرف بیمار فرستاده و اندازه‌گیری شد و لامپ اشعه ایكس یك حركت چرخشی بسیار كم انجام داد، دسـتـه پـرتـو ایكـس دوبـاره پـالـس شـده، مجـددا انــدازه‌گـیـری مـی‌شـود و در حـافـظـه كـامـپـیـوتـر ذخیره می‌شود. این مرحله بسته به نوع دستگاه چند صد یا چند هزار بار تكرار می‌شود تا تمام اطلاعات مربوط به عضو مورد نظر در حافظه كامپیوتر ذخیره شود. كامپیوتر میزان اشعه‌ای را كــه هـر حجـم معینـی از بـافـت جـذب مـی‌كنـد، اندازه‌‌گیری می‌كند. این حجم بافتی را واكسل (Voxel) می‌نامند كه مشابه چند میلیمتر مكعب از بافت بدن است. در سی ‌تی ‌اسكن یك لایه مـقـطـعی از بدن به این واكسل های ریز تقسیم می‌شود، كه با توجه به مقدار جذب اشعه‌ای كه تـــوســط هــر كــدام از ایــن واكـســل‌هــا صــورت مـی‌گـیرد، یك شماره نسبت داده می‌شود. این شـمــاره‌هـا نـیـز بـر روی تـصـویـر كـه بـر صـفـحـه تلویزیون مانند كامپیوتر می‌افتد، یك چگالی با معیـار خـاكستـری (از سفیـد تـاسیـاه) اختصاص داده می‌‌شود. نمایش هر كدام از واكسل‌ها را بر روی مانیتور یك پیكسل )Pixl( می‌گویند. یعنی واكسل‌ها حجم سه بعدی و پیكسل‌ها دو بعدی هستند و هر چه تعداد پیكسل‌ها بر روی مانیتور بیشتر باشد تصویر واضح‌تر و قابل تفكیك‌تر است. اعدادی كه با توجه به مقدار جذب اشعه به هر بافت اختصاص داده می‌شود، را اعداد سی ‌تی یا اعداد هانسفیلد می‌نامند. به طور مثال بافت چربی كمتر از بافت عضلانی و بافت عضلانی كمتر از بافت استخوانی اشعه را جذب می‌كند. بنابراین به طور مثال استخوان 400+ ، آب صفر و چربی 50 و هوا 500 است كه هر چه مقدار این اعداد كمتر باشد، بر روی فیلم سی‌تی اسكن آن قسمت طبق معیار خاكستری بیشتر به سمت سیاهی تمایل دارد و برعكس هرچه عدد سی‌تی مثل استخوان بالا باشد تصویر به سمت سفیدی تمایل دارد. گاهی برای مشخص‌‌تر شدن اعضایی كه دارای چگالی شبیه به هم هستند از مواد كنتراست‌زا استفاده می‌شود. از كاربردهای تصویر برداری با این دستگاه‌ها به مواردی اشاره می‌شود.
تشخیص بیماری‌های مغز و اعصاب - بیشترین استفاده از سیستم PACS را در بین بخش‌های بیمارستانی بخش اعصاب دارد. چون سی ‌تی اسكن می‌تواند تفاوت بین خون تازه و كهنه را به تصویر بكشد، به همین دلیل برای نشان دادن موارد اورژانس بیماری‌های مغزی بهترین كاربرد را دارد. 
بیمارهای مادرزادی مانند بزرگی یا كوچكی جمجمه - تشخیص تومورهای داخل جمجمه‌ای و خارج مغزی - خونریزی در قسمت‌های مختلف مغز و سكته‌های مغزی‌ تشخیـص بیمـاری اعضـای داخـل شكمـی مانند كبد، لوزالمعده، غدد فوق كلیوی و بررسی بیماری‌های ریه.
اتاق كنترل: ‌در كنار اتاقی كه دستگاه تصویربرداری در آن وجود مستقر هست، یك اتاقك ساخته شده كه مانند اتاق فرمان عمل می‌كند. این اتاق از طریق یك پنجره كاملا شیشه‌ای كه شیشه آن از جنس مخصوص بوده و عایق اشعه است، مشرف به اتاق تصویربرداری است. كارشناس رادیولوژی برای ایمن بودن از اشعه باید در خارج از اتاق تصویربرداری و در همین اتاقك مستقر شود و ضمن مشاهده بیمار و ارتباط صوتی با بیمار،كنترل دستگاه تصویربرداری را در دست داشته و عمل تصویربرداری را انجام مــی دهــد. یــك دسـتـگــاه كــامـپـیــوتــر بــرای بـازسـازی تصـویـر و كنسـول عملیـاتـی كـه تكنولوژیست رادیولوژی بر آن قرار می‌گیرد، در این اتاق وجود دارد. این كامپیوتر متصل به دستگاه تصویربرداری ونیز از طریق شبكه متصل به server مخصوص PACS جهت استفاده از بانك اطلاعاتی و همچنین بایگانی تصاویر گرفته شده در آن است. متصدی این كامپیوتر همزمان می‌تواند تصاویر گرفته شده را در بانك اطلاعاتی اضافه و علاوه بر بایگانی فایل‌ها در server و كپی روی CD در صورت نیاز از تصاویر گرفته شده و حتی بایگانی در server ، به وسیله پرینترهای مخصوص روی كلیشه چاپ كند. 

 ایستگاه های كار (Work Stations)www.bme-shz.ir
هر ایستگاه كار عبارت از یك دستگاه كامپیوتر با مختصات مناسب است كه مسئول نمایش اطلاعات و تصاویر پزشكی از طریق شبكه داخلی بیمارستان است. برای دو محل ایستگاه‌های كاری تعریف شده است. یكی برای رادیولوژیست در بخش رادیولوژی، جهت مشاهده تصاویر و نوشتن گزارش پیوستی و یافته‌های خود روی تصاویر و دیگری برای بخش‌های بستری و اتاق عمل كه با یك دستگاه كامپیوتر در هر بخش، پزشك معالج مـقـیـم در بـخـش بـسـتـری یـا اتـاق عـمـل تـصـاویـر خـواسـتـه شـده از بیمار و نیز گزارش رادیـولوژیست را مشاهده برای درمان بیمار اقدامات درمانی را انجام می دهد. برای رادیـولـوژیست‌ها استفاده از مانیتورهای مخصوص (Medical Diagnosis Monitor) كه دارای قابلیت نمایش تصاویر با كیفیت بهتر هستند، ضروری است. این ایستگاه‌های نمایشی و ویرایشی تصاویر دیجیتالی در هر یك از بخش‌های متصل به شبكه‌های محلی یا داخلی در بیمارستان یا حتی شبكه اینترنت خارج از بیمارستان دسترسی پزشك به تـصـاویـر ذخیره شده و در نتیجه كاهش وابستگی پزشك به متخصصان رادیولوژی، دسترسی همزمان جراحان در بیمارستان‌های مختلف و مشاوره متمركز درباره مقایسه روش‌های درمانی متعدد را فراهم می‌كند. یك دستگاه از این ایستگاه‌های كاری در اتاق گـزارش واقـع در بـخـش رادیـولوژی وجود دارد كه مخصوص رادیولوژیست جهت مشاهده تصاویر گرفته شده است، ویرایش تصاویر با tools نرم افزار PACS و درج گزارش از یافته‌های خود روی تصاویر یا پیوست تصاویر است. ایستگاه كاری دیگری در بخش رادیولوژی در قسمت پذیرش است كه متصدی پذیرش می‌تواند از تصاویرگرفته شده برای بیمار CD تهیه و تحویل دهد. ایستگاه‌های كاری متعددی در قسمت‌های مختلف یك بیمارستان بسته به سیاست‌های مدیریتی می‌تواند تعبیه شود.

 شبكه كامپیوتری 
امروزه در كشورهای پیشرفته تقریبا هر بیمارستانی و در كشورهای در حال توسعه بیمارستان‌های درجه یك مجهز به یك شبكه داخلی جهت استفاده كلیه بخش‌ها و واحدهای بیمارستانی از سیستم یكپارچه اطلاعات بیمارستانی )HIS( در كنار شبكه جهانی اینترنت هستند. در كشور ایران نیز گام‌های اساسی در این راستا برداشته شده و علی رغم مشكلات خاص این قضیه بیمارستان‌ها تا حدودی مجهز به شبكه داخلی و استفاده ازHIS شده‌اند یا به دنبال راه اندازی آن هستند. یكی از قسمت‌های پاراكلینیكی HIS سیستم رادیولوژی است كه می‌تواند سیستم PACS را به طور كامل پشتیبانی كند. بنابراین در یك بیمارستان وجود یك شبكه حتی در صورت نبود HIS برای سیستم PACS ضـروری اسـت تـا ارتـباط بین بخش رادیولوژی با بخش‌های بستری و سایر قـسمت‌های مرتبط را برای استفاده از تصاویر پزشكی برقرار نماید. البته این شبكه می‌تواند از طریق اینترنت با بیرون از بیمارستان نیز ارتباط برقرار كند عملكرد شبكه PACS از دستگاه‌های تصویربرداری شروع می‌شود. این تجهیزات تصاویر را به وسیله نرم افزار PACS PLUS به Server منتقل می‌كنند. شبكه داخلی تصاویر را از سیستم PACS به مراكز مختلف داخل بیمارستانی منتقل و در اختیار افراد مجاز قرار می‌دهد. از طرفی همین سیستم به شبكه جهانی اینترنت می‌تواند وصل شده و تصاویر گرفته شده را به خارج از بیمارستان منتقل و در اختیار افراد بی شماری كه بتوانند به این سیستم دسترسی داشته و مجوز استفاده از آن را بگیرند، قرار می‌گیرد. هرشبكه، دارای اجزائی است و هـمـیـشه یك دستگاه Server برای ارائه خدمات به كلیه دستگاه‌های Client در نقاط مختلف شبكه باید وجود داشته باشد كه عبارت از یك دستگاه كامپیوتر با مشخصات بسیار بهتر و توانائی پردازش بالای اطلاعات است كه محل ذخیره اطلاعات نیز است. Server بـه وسـیـلـه چـنـد دستگاه switch كه به صورت ترمینال خطوط ارتباطی عمل می‌كنند ارتباطات را با قسمت‌های دیگر شبكه برقرار می‌كند. این در حالی است كه سرعت انتقال به نوع رایانه‌ها و رسانه برقراركننده ارتباط بین اجزای سیستم بستگی دارد. نوع كابل شبكه مورد استفاده كه فیبر نوری بهترین آن است، نوع سویچ‌ها، نوع كــارت شـبـكــه بــه كــار رفـتــه در كــامپیـوتـرهـای ایـسـتـگـاه‌هـای كاری، كیستون‌ها و ... از جمله فــاكـتــورهــایــی هـسـتـنــد كــه در سـرعـت انـتـقـال اطلاعات بسیار موثر هستند. سیستم PACS در یـك شبكـه به طور اولیه از یك وسیله دریافت كـنـنــده تـصــویـر (دروازه الكتـرونیكـی)، سیستـم مـدیـریـت اطـلاعـات (یـك رایانه مخصوص كه جریان ورود اطلاعات را به درون شبكه كنترل مـی‌كـنند)، وسیله ذخیره تصاویر (بایگانی‌های بزرگ و كوچك)، شبكه انتقال (كه مناطق پهن و مـحـلی را پوشش می‌دهد)، پایگاه‌های نمایش (شـامـل یـك رایـانـه، نـمـایـشـگـر مـتـن، نـمـایشگر تصاویر و یك خط اتصال‌برای استفاده كننده به منظور استفاده از آن‌ها) و گاهی در مواقع لزوم، تجهیزاتی كه تصاویر را روی hard-copy ذخیره كند، تشكیل شده است. البته امروزه PACS های تحت وب، بیشتر رایج هستند، به این صورت كه از ایـنـتـرنـت بـه عنوان مرتبط كننده اصلی خود استفاده می‌كنند. در شبكه اینترنت نیز سرعت انتقال به فاكتورهای مهم دیگری بستگی دارد. پـهـنـای بـانـد شـبـكـه ایـنـترنت ، شكل استفاده از Dial-up یا ADSL از مهمترین فاكتورها است.

 پایگاه‌های داده و بانك‌های اطلاعاتی 
نكته مهم در مورد سیستم PACS ، شبكه انتقال آن اسـت كـه از یـك Server مـركـزی (كه پایگاه داده‌ها را ذخیره می‌كند)، تشكیل شده است. این پــایـگـاه حـاوی اطـلاعـات تـصـاویـری اسـت كـه تـــوســـط دسـتـگــاه هــای تـصــویــربــرداری  MRI، CT-Scan ، CR و ... مـرتبـط بـا سیستم PACS ، گرفته شده و از طریق

 (LAN (Local Area Network یــا ( WAN (Wide Area Network روی Server ذخـیـره و در طـول شـبكه دریافت می‌شوند كه  اطلاعات اصلی در Server در بانك اطلاعاتی وجـــود دارد. ســـاخـتــار ایــن بــانــك اطــلاعــاتــی می‌تواند به صورت Access و SQL و ... باشد. روی Server تـصـاویر با فرمت خاص خود كه مطابق با استاندارد DICOM است و معمولا با نام تـاریـخ اخذ تصویر همراه با یك شماره پرونده بستری یا سرپائی بیمار ذخیره می‌شود. علاوه بر آن فـایـل‌هـای مـورد نـیـاز بـرای نـرم افزار PACS PLUS نـیـز وجـود خـواهـد داشـت. از امـكانات بــانــك اطــلاعــاتـی مـانـنـد ایـجـاد Account بـرای كاربران مجاز نیز استفاده می‌شود.

ساختار سیستم PACS
تجهیزات مدرن رادیولوژی، امروزه به طور مستقیم تصاویر بیماران را وارد سیستم PACS در قالب تعریف شده می‌كند. یك سیستم كامل PACS ، باید شامل یك نقطه دسـتــرســی (Access Point) بــه تـصــاویــر و اطــلاعـات همـراه بـاشـد. همچنیـن بـایـد بـا سیستم‌های اطلاعاتی بیمارستانی دیگر HISو به ویژه به سیستم‌اطلاعاتی رادیولوژی )RIS( نیز مرتبط باشد. ارتباط PACS با RIS بسیار حائز اهمیت است چرا كه این دو سیستم، مكمل هم در كامل كردن ‌سیستم مكانیزه كل بخش رادیولوژی هستند. هرچه ارتباط میان سیستم‌های اطلاعاتی مختلف گسترده‌تر باشد، اطلاعات قوی‌تر و قابل اعتمادتر می‌شوند. به طور مثال، خطر ورود اشتباه اطلاعات بیماران را كم می‌كند، زیرا قالب استاندارد DICOM كه برای این منظور به كار می‌رود، می‌تواند مشخصات بیمار را نیز دریافت كند. استاندارد DICOM یك استاندارد جهانی در انتقال تصاویر پزشكی است و سیستم‌های مورد استفاده در بیمارستان‌ها و مراكز بهداشتی مانند HIS و PACS باید از این استاندارد استفاده كنند تا فرمت تصاویر در نرم افزار مورد استفاده قابل فهم و استفاده باشد. سیستم PACS از نرم افزار PACS PLUS بهره می‌برد كه از استانداردهای لازم بـرخوردار هست. زمانی كه دریافت اطلاعات یك بیمار كامل شد، سیستم‌PACS ، داده‌های تصویری جاسازی شده را با فهرست سوابق برنامه‌ریزی شده روی شبكه، مـقـایـسـه مـی‌كـنـد و در صـورت وجـود هـرگونه تناقضی، آن را مشخص می‌كند. هر اطلاعاتی، تنها با مشخصات همان فرد، ذخیره می‌شود. وقتی رادیولوژیست، خواندن تصاویر بیمار مفروض را به پایان رساند، سیستم PACS، آن را به عنوان <خوانده شده>، علامت‌دار می‌كند كه به این ترتیب از دوباره‌خوانی جلوگیری می‌شود. گزارش پزشك به عكس متصل شده و از طرف دیگر خط اتصال، دیده می‌شود. در بیشتر موارد سیستم PACS با سیستم اطلاعاتی بیمارستان (HIS) و سیستم اطلاعاتی رادیولوژی (RIS) مرتبط است تا برقراری ارتباط بین تصاویر با اطلاعات مربوط به بیماران و امكان استفاده از سیستم‌های تله رادیولوژی برای انتقال و دریافت تصاویر و اطلاعات بیمار از مناطق دور را تسهیل كند. همكاری این سیستم‌ها می‌تواند ارتباط بین بخش‌های مختلف درمانی را بهبود بخشیده و كارایی و كیفیت مراقبت از بیمار در بیمارستان‌ها را افزایش دهد. سیستم‌های ذخیره و بازیابی تصویری به طور كلی از ابزارهای ارتباطی رایانه میزبان ، ابـزارهـای بـایگانی تصویر و ایستگاه‌های نمایش كه به شبكه ارتباطی متصل است ، تـشـكـیــل شـده اسـت. اسـتـفـاده از سـیـسـتـم‌هـای ذخـیـره و بـازیـابـی تـصـویـری تـنـهـا بـه تصویربرداری محدود نخواهد بود بلكه از سیستم‌هایی كه براساس PACS عمل می‌كند در جراحی هم استفاده می‌شود و به این ترتیب شبكه‌های اطلاعاتی كه معمولا از خطاها و اشتباهات كمتری برخوردار است، راه اندازی می‌شود. یك PACS خوب كاملا به طور قطعی، به رادیولوژیست اجازه می‌دهد تا تصاویر پی درپی را با كمترین حركت و جنبش نسبت به حالتی كه باید در حالت آزاد نمونه‌های دقیق را مورد بررسی قرار دهد، به وسیله ابزارهای دیجیتالی كه ازطریق صفحه كلید هدایت می‌شود و با انگشتان به اجرا در می‌آید تفسیر كند. 
برای راه اندازی سیستم در یك مركز، توجه به ساختار یك سیستم PACS بسیار حائز اهمیت است. در این ساختار باید موارد مهمی را مد نظر قرار داد كه به نمونه‌هائی از آن اشاره می‌شود. 

 بررسی فضای فیزیكی مورد نیاز جهت نصب
 سخت افزار و لوازم جانبی سیستم PACS

 ‌در این جهت دستگاه‌های تصویربرداری موجود بررسی می‌شوند. اگر این دستگاه آنالوگ باشد باید از كیت مخصوصی كه شبیه یك كارت شبكه نسبتا بزرگ است، در كــامـپـیــوتــر مـتـصــل بــه دستگـاه تصـویـربـرداری اســتـفــاده كــرد. دسـتـگــاه‌هــای تـصــویــربــرداری دیجیتال كامل بوده و نیاز به كیت مذكور ندارد. دستگاه‌های دیجیتال بهترین گزینه برای استفاده از سیستم PACS است.
- بـررسـی تـجـهـیـزات پـزشـكـی و گـروه‌هـای كاری   Groups Work  كه توسط كمیته استاندارد جهانی فرمت دایكام DICOM ارائه داده شده در این مركز درمانی از قبیل دستگاه CR رادیولوژی RI،CT-Scan،US،آندوسكوپی ، میكروسكوپی و...
- سیستم PACS باید امكان ارسال و دریافت تصاویر دیجیتال پزشكی با فرمت دایكام DICOM را بـه ایستگـاه‌هـای Work Stationsداخـل مـركـز درمانی داشته باشد (از قبیل بخش‌ها، اطاق عمل وغیره... ) در ایستگاه‌های  Work Stationsاز دو نوع Viewer استفاده می‌شود: 
الفViewer  -كه این نرم افزار فقط تصاویر را نشان می‌دهد و در اكثر ایستگاه‌های  Work  Stationsنصب می‌شود.
بViewer- كــــه اجــــازه پـــردازش تــصـــاویـــر دیـجـیـتـال پـزشكـی بـا فـرمـت دایكـام DICOM را مــی‌دهــد، كــه ایــن نــرم افــزار بــر اســاس نـیــاز و ضرورت تهیه می‌شود.
- سیستمPACS باید امكان ارسال و دریافت تصاویر دیجیتال پزشكی با فرمت دایكام DICOM را بـه خـارج مر كز درمانی را از طریق اینترنت داشته باشد.
- سیستم PACS باید امكان اتصال بهHIS/RIS تـحـت پـروتـكـل 7(HLپـروتكل استاندارد انتقال اطلاعات علوم پزشكی) را بر اساس گروه كاری داشته باشد.
- سیستمPACS  باید امكان پروتكل آموزش بالینی برای دانشجویان و كاركنان علوم پزشكی را داشته باشد.
- سـیـسـتـم PACS بـایـد امـكـان رایـت بـر روی CDیاDVD را برای ارائه به بیمار به جای كلیشه داشته باشد.


محققان طرح: مهندس سرور بهبهانی، مهندس محمد كریمی مریدانی





طبقه بندی: علمی پژوهشی،  تازه ها،  تجهیزات پزشکی، 
نوشته شده در تاریخ جمعه 30 تیر 1391 توسط رحیم شیرازی